Maasoeverzone

4.12 Archeologie en cultuurhistorie

4.12.1 Toetsingskader

Verdrag van Malta

Het Verdrag van Malta is in 1992 ondertekend en in 1995 in werking getreden. Doelstelling van het Verdrag van Malta is de bescherming en het behoud van archeologische waarden. Als gevolg van dit verdrag wordt in het kader van de ruimtelijke ordening het behoud van het archeologisch erfgoed meegewogen zoals alle andere belangen die bij de voorbereiding van het plan een rol spelen.

De inhoud van het Verdrag van Malta is neergelegd in de Wet op de Archeologische Monumentenzorg die op 1 september 2007 van kracht is geworden en een wijziging van de Monumentenwet 1988 tot gevolg heeft gehad. Op grond van deze aangescherpte regelgeving stellen Rijk en provincie zich op het standpunt dat in het ruimtelijk beleid zorgvuldig met het archeologische erfgoed moet worden omgegaan. Voor gebieden waar archeologische waarden voorkomen of waar reële verwachtingen bestaan dat ter plaatse archeologische waarden aanwezig zijn, dient voorafgaand aan bodemingrepen archeologisch onderzoek te worden uitgevoerd. De uitkomsten van het archeologisch onderzoek dienen vervolgens volwaardig in de belangenafweging te worden betrokken.

Het Rijk heeft deze beleidsuitgangspunten neergelegd in onder meer de Cultuurnota 2005-2008, de Nota Belvedère, de Vijfde Nota Ruimtelijke ordening 2000/2002, het Structuurschema Groene Ruimte 2, een brief van de Staatssecretaris van OC&W aan de Tweede Kamer van 17 april 2000, de herziene Monumentenwet 2006 en diverse publicaties van het Ministerie van OC&W.

Beleidskader Cultuurhistorische Hoofdstructuur Zuid-Holland

In het beleid van de provincie wordt grote waarde gehecht aan de kartering en toekomstverkenning van de cultuurhistorische waarden in Zuid-Holland. Deze waarden, samengevat met de term Cultuurhistorische Hoofdstructuur, bestaan uit de nog aanwezige historisch-(steden)bouwkundige, historisch-landschappelijke en archeologische objecten, structuren en gebieden. Het doel van deze kartering en toekomstverkenning is het mogelijk maken van een integraal (dat wil zeggen in samenhang met overige beleidsvoornemens) en gebiedsgericht (dat wil zeggen gericht op de cultuurhistorische waarden en hun omgeving) monumentenbeleid.

Op de kaart van de Cultuurhistorische Hoofdstructuur Zuid-Holland zijn zowel bekende archeologische waarden aangegeven als ook de gebieden met een zekere archeologische verwachting. Het gaat hierbij om de bekende terreinen van zeer hoge en hoge archeologische waarde, die ook op de Archeologische Monumentenkaart (AMK) zijn opgenomen, alsmede de gebieden met een kans (variërend van zeer hoog tot laag) op het aantreffen van archeologische sporen.

4.12.2 Onderzoek en conclusie

Referentiesituatie

Archeologie

In Bijlage 16 is een uitgebreide beschrijving opgenomen van de archeologische waarden in en rond het plangebied. In de omgeving van het plangebied zijn sporen en vondsten uit alle archeologische perioden vanaf het Neolithicum aangetroffen. Ruwweg worden de archeologische lagen op een niveau van 2,5 m -NAP en dieper aangetroffen. Of deze lagen nog binnen het plangebied aanwezig zijn is onzeker, aangezien het voor lange tijd grotendeels buitendijks lag. Archeologische lagen kunnen hierdoor weggespoeld zijn. Gezien deze mogelijkheid geldt voor het voormalig buitendijkse gebied een middelhoge archeologische verwachting op het aantreffen van archeologische waarden vanaf het Neolithicum.

De Maassluissedijk stamt uit de middeleeuwen. Het deel van deze dijk dat is gelegen tussen het plangebied en de stadskern van Vlaardingen is op de Cultuurhistorische Hoofdstructuur van de provincie Zuid-Holland omschreven als een historisch landschappelijk lijnelement van hoge waarde. Het is mogelijk dat de oorspronkelijke middeleeuwse dijk zich nog in de kern van de huidige dijk bevindt. In de dijk kunnen nog restanten aanwezig zijn van de daar gelegen kapel en van de Lucht. En onder de dijk kan het oorspronkelijke middeleeuwse landschap nog intact aanwezig zijn. De dijk heeft daarom een hoge archeologische verwachting op het aantreffen van waarden vanaf het neolithicum.

Een deel van het plangebied ligt ten noorden van de Maassluissedijk, in de Vergulde Hand West. Hier heeft al archeologisch onderzoek plaatsgevonden. Voor dit deel is er een lage archeologische verwachting op het aantreffen van archeologische waarden.

Cultuurhistorie

Op 28 januari 2004 is het structuurplan 'project Rivierzone Vlaardingen' vastgesteld. Hierin wordt ingegaan op de cultuurhistorische waarden van het gebied. Eén van de drie hoofddoelstellingen betreft de bescherming en herwaardering van het cultuurhistorisch erfgoed in de Rivierzone. Uitgangspunt is dat over de hele linie in de planuitwerking de cultuurhistorische en archeologische waarden in een zorgvuldige afweging worden betrokken en zoveel mogelijk gerespecteerd. Het 'werkdocument cultuurhistorisch erfgoed' van 26 juni 2001 van het Project Rivierzone Vlaardingen vormt de basis voor dit structuurplan.

In het werkdocument zijn de beeldbepalende en monumentale gebouwen en installaties opgenomen. Voor het gebied van de Maasoeverzone geldt dat hier vooralsnog alleen sprake is van beeldbepalende elementen. Aan de hand van drie gebieden wordt specifiek ingegaan op de cultuurhistorische waarden van de Maasoeverzone.

Uitbreiding Vergulde Hand

Het nu nog onbebouwde deel achter de boerderij 'De Vergulde Hand' verandert van functie, echter een ruime zone langs de dijk zal onbebouwd blijven. Hiermee wordt beoogd het landschappelijke karakter te behouden en de boerderij een biotoop te geven waardoor het gave ensemble goed tot zijn recht komt. Ook wordt aansluiting gezocht op het Midden Delflandgebied. De boerderij met erfbebouwing kent een hoge beeldbepalende waarde, waardoor het in aanmerking komt om aangewezen te worden als gemeentelijk monument.

't Scheur

Ten westen van de Zevenmanshaven bevindt zich het gebied dat aangeduid wordt met 't Scheur en verder nog de rioolzuivering. In het werkdocument is vermeld dat hier nader onderzoek zou moeten plaatsvinden naar gebouwd erfgoed. Dit havengebied is voornamelijk ontwikkeld na de Tweede Wereldoorlog. Van de bebouwing die er staat is een gedeelte als beeldbepalend te beschouwen.

Deltagebied

Ten oosten van de Zevenmanshaven bevindt zich het Deltagebied. Ook hier is een aantal panden als beeldbepalend aan te merken. Nader onderzoek moet uitwijzen of één of enkele van deze panden in aanmerking komt voor de gemeentelijke monumentenstatus.

Plansituatie

Om de aanwezige en verwachte archeologische monumenten tegen vernietiging te behoeden, is in dit bestemmingsplan een beschermende regeling opgenomen. De Maassluissedijk heeft, vanwege de hoge archeologische verwachting, de dubbelbestemming Waarde - Archeologie - 1 (WR-A-1). Het gebied met een middelhoge archeologische verwachtingkrijgt de dubbelbestemming Waarde - Archeologie - 2 (WR-A-2). Bescherming vindt plaats door middel van specifieke bouwregels en een omgevingsvergunningenstelsel voor het uitvoeren van werken of werkzaamheden. Voor projecten die een omvang van 100 m² of meer hebben is voorafgaand aan de activiteiten archeologisch onderzoek nodig. Projecten binnen WR-A-1 die de bodem minder diep dan 50 cm onder maaiveld verstoren en projecten binnen WR-A-2 die de bodem minder diep dan 5 m onder maaiveld verstoren zijn hiervan vrijgesteld.

Een viertal beeldbepalende panden heeft de aanduiding 'karakteristiek' gekregen. Op deze panden is een specifieke bouwregeling van toepassing.

Conclusie

Het gebieden met hoge dan wel middelhoge archeologische verwachting krijgen een toepasselijke dubbelbestemming. Op deze manier zijn de archeologische belangen gewaarborgd. Ook de cultuurhistorische belangen zijn voldoende gewaarborgd.