Geologie en geomorfologie
Het besluitgebied bevindt zich rondom het Strijthagerbeekdal. Het Strijthagerbeekdal is ontstaan door insnijding van de beek in twee Tertiaire formaties: de Formatie van Rupel en de daarop gelegen Formatie van breda. De Tertiaire afzettingen zijn in het Pleistoceen afgedekt met hellingmateriaal bestaande uit afzettingen van de Maas en windafzettingen. De meest recente afzettingen behoren tot de Formatie van Singraven en bestaan uit beekdalafzettingen van verspoeld löss. Van oorsprong is het Strijthagerbeekdal een asymetrisch dal met een flauwe westelijke helling en een steile oostelijke helling. In de relatief vlakke dalbodem stroomt de meanderende beek. De oorspronkelijke beekloop is door de aanleg van visvijvers in de vlakke dalbodem op onderdelen niet meer als zodanig herkenbaar en stroomt door de vijvers tussen Kasteel Strijthagen en Landgoed Overste Hof.
(Occupatie)geschiedenis
Langs de Strijthagerbeek en de Anselderbeek vonden in de elfde of twaalfde eeuw grootschalige ontginningen plaats, waaruit grote landgoederen als Strijthagen en Hopel zijn ontstaan. Agrarische nederzettingen deden zich voor in de nabijheid van een bron. De voormalige, net buiten het besluitgebied gelegen, hoeven Overstehof en de Winselerhof zijn dan ook ontstaan nabij de bronnen op de westhellingen van het Strijthagerbeekdal. Hierbij geldt de bron nabij de Winselerhof als de hoofdbron voor de Strijthagerbeek. Na 1800 werd het Strijthagerbeekdal intensiever gebruikt. Met name in de laatste eeuw is de omgeving van het Strijthagerbeekdal sterk veranderd door de ontwikkelingen in de mijnbouw. In het begin van de vorige eeuw kwam de kolenwinning in een stroomversnelling. Er ontstond een groot aantal particuliere en staatsmijnen en de eerste mijnwerkersdorpen werden gebouwd. Het Strijthagerbeekdal werd beïnvloed door de mijnbouwcomplexen van de mijnen Oranje Nassau II en Wilhelmina. De Strijthagerbeek fungeerde hierbij als aan- en afvoer van water voor het wassen van steenkool.
Na het einde van de mijnindustrie (eind jaren zestig vorige eeuw) zijn in de jaren zeventig en tachtig diverse werkgelegenheidprojecten uitgevoerd. In die periode is ook het ten oosten van het besluitgebied gelegen bedrijventerrein Dentgenbach ontwikkeld. Dit bedrijventerrein ligt op het plateau tussen de Strijthagerbeek en de Anselderbeek. Ten behoeve van de aanleg van het bedrijventerrein is het aanwezige plateau geëgaliseerd en is de landschappelijke samenhang tussen het Anselderbeekdal en het Strijthagerbeekdal verloren gegaan.
Het Strijthagerbeekdal werd vanaf 1980 ontwikkeld tot een regionaal recreatiegebied. Bij deze ontwikkeling is de beek zelf, de oosthelling en een deel van de westhelling gehandhaafd. In het gebied tussen de beek en de bebouwing van Landgraaf zijn grootschalige en intensief te gebruiken recreatievoorzieningen gerealiseerd. De mijngebouwen, de waterbekkens en de spoorbanen zijn in het omvormingsproces verdwenen. Ook het uiterlijk aanzicht van de mijnsteenbergen werd hierbij aangepast.
De navolgende afbeelding toont de ligging van het besluitgebied in haar huidige verschijningsvorm in haar omgeving.
Huidig gebruik
In de huidige situatie heeft het besluitgebied en directe omgeving daarvan een nagenoeg groen karakter. Het besluitgebied wordt hierbij gedomineerd door het natuurgebied Strijthagerbeekdal. In het Strijthagerbeekdal komen veel planten en dieren voor die kenmerkend zijn voor het Zuid-Limburgse beekdallandschap. Het Strijthagerbeekdal wordt omschreven als bestaande natuur met een boscomponent. De beekbegeleidende vegetatie bestaat uit Parelgras-Beukenbos, Eiken-Haagbeukenbos en hooiland. Het grootste deel van de bossen bestaat uit relatief jonge loofhoutaanplant en soortenarm Beukenbos. Op de oost- en westhellingen liggen droge en vochtige kruidenrijke graslanden. De steile hellingen van het beekdal zijn bebost en de minder steile hellingen zijn voornamelijk in gebruik als gras- en bouwland. Het plangebied bestaat uit een langgerekte noord-zuid-georiënteerde bosstrook met aan weerszijden graslanden en vijverpartijen. Door het besluitgebied heen lopen diverse wandelpaden.
Door het Strijthagerbeekdal stroomt de Strijthagerbeek. Deze beek ontspringt onder de hoeve Winselerhof (net buiten het besluitgebied gelegen) en stroomt via het beekdal naar Eygelshoven. (In Eygelshoven mondt de beek uit in de Anselerbeek welke vervolgens uitmondt in de Worm die op zijn beurt weer in de Roer uitmondt). Langs de beek liggen diverse bronnen met bronvegetatie en diverse door de beek gevoede grote vijvers. De bovenloop van de Strijthagerbeek en de bronbosvegetaties zijn bijzonder soortenrijk. De vochtige graslanden langs de beek groeien plaatselijk dicht met Elzen en Wilgen. Het gebied is rijk aan dagvlinders en vormt tevens het leefgebied voor de Rugstreeppad en de Levendbarende hagedis.
In het midden van het besluitgebied bevindt zich Kasteel Strijthagen. Het kasteel bestaat uit een hoofdgebouw, een rentmeesterswoning, een voorburcht, een watermolen (Strijthagermolen) en een koetshuis. Het kasteel staat thans leeg. Ten noorden van het kasteel is het clubhuis en de opslagloods van de hengelsportvereniging gelegen. Aan de oost en zuidzijde van het kasteel bevinden zich diverse visvijvers. Zowel het kasteel alsook de tot de hengelsportvereniging behorende voorzieningen worden ontsloten via de Mensheggerweg en vervolgend de Rouenhof.
Kasteel Strijthagen is het laatste geheel intact gebleven adellijke landgoed op het grondgebied van de gemeente Landgraaf. Het hoofdgebouw ligt op de oever van enkele door de Strijthagerbeek gevoede vijvers. Het werd in de 18e eeuw gebouwd op de plaats van een ouder kasteel. De muren van het hoofdgebouw bestaan uit zogenoemde speklagen, afwisselende lagen van baksteen en natuursteen (mergel) die in Limburg relatief vaak voorkomen. Het kasteelcomplex bestaat voorts uit de classicistische rentmeesterswoning, de 17e-eeuwse (1690) witgepleisterde voorburcht (eveneens met classicistische elementen), de watermolen genaamd Strijthagermolen en het koetshuis van veel recenter datum. Zowel het hoofdgebouw alsook de rentmeesterswoning en het poortgebouw van de voorburcht zijn van een mansardedak voorzien. Kasteel Strijthagen heeft in de loop van de twintigste eeuw veel mijnschade opgelopen. De Strijthagermolen is een middenslag watermolen die oorspronkelijk onderdeel uitmaakt van het park en de goederen van het Kasteel Strijthagen. Het waterrad wordt aangedreven door water uit de stuwvijver bij het kasteel die op zijn beurt wordt gevoed door de Strijthagerbeek. De molen is gebouwd in 1617 als korenmolen en omstreeks 1700 herbouwd in de huidige vorm. De molen maalde tot het midden van de 19e eeuw met een houten bovenslagrad. Dit werd, nadat de molen in 1950 als gevolg van optredende mijnverzakkingen, bij een grootscheepse restauratie in 1989 vervangen door het huidige middenslagrad met een middellijn van 5,1 m.
In het noordoostelijk deel van het besluitgebied ligt de Hopelerweg. Aan deze weg liggen 11 woningen. De Hopelerweg kent een behoorlijk steigingspercentage en vormt een verbinding tussen de Mensheggerweg en de Dentgenbachweg. Deze verbinding is slechts gedeeltelijk voor gemotoriseerd verkeer toegankelijk. De drie overige woningen in het besluitgebied liggen aan de Mensheggerweg ten oosten van de aansluiting met de Hopelerweg.
In het groengebied ten noorden van de Mensheggerweg (verbindingsweg tussen Strijthagen en Eygelshoven) en ten zuiden van de spoorlijn Heerlen - Herzogenrath bevinden zich diverse bosschages en (semi-)agrarische gronden. Een groot deel van deze gronden wordt jaarlijks tijdelijk gebruikt als camping voor de opvang van bezoekers van Pinkpop.